O‘sha paytda Bugun
ESKI TOSHKENT 🐫 🐫 🐫 🐫
🐅 🐅 🐎 ⚔️ 🐎 🔥 🔥 🐎 ⚔️ 🐎 🔥 🔥 Labzak darvozasi Qashqar darvozasi Taxtapul darvozasi Qo‘qon darvozasi Qorasaroy darvozasi Qo‘ymas darvozasi Sag‘bon darvozasi Beshyog‘och darvozasi Kamolon darvozasi Chig‘atoy darvozasi Samarqand darvozasi Ko‘kcha darvozasi Ko‘kaldosh madrasasi Hazrati Imom Chorsu bozori O‘rda qal’asi Jome masjidi Kallonxona Shayxontohur Hind karvonsaroyi Sebzor Shayxontohur Beshyog‘och Ko‘kcha Anhor Salar Qoraqamish Kaykovus Chovli arig‘i Ko‘kcha arig‘i Bo‘zsuv
Darvozalar joyi 1866–1912 yillardagi xaritalarni bugungi xaritaga bog‘lash orqali aniqlangan (Toshkent hokimligi loyihasi). Devor chizig‘i taxminiy.
Xaritada sharq — tepada, shimol — chapda, 1865 yilgi rejadagidek
XIX asrgacha Toshkent qudratli devor bilan o‘ralgan edi. Avval darvozalar 7 ta bo‘lgan, shahar o‘sib, 1864 yilga kelib 12 taga yetgan. Darvozalar archadan yasalib, badiiy temir bilan qoplangan; har birida darvozabon va zakotchi turgan. Rivoyatga ko‘ra, 12 darvoza mucal yil hisobining 12 yulduziga qarab qurilgan. So‘nggi darvoza 1890 yilda buzilgan, ammo nomlari hanuz shahar mahallalarida yashaydi.
Darvozalar
Labzak darvozasi
Shaharning shimolidagi joy nomi bilan atalgan. Qashqar darvozasi
Sharqqa — Qashqar va Xitoyga ketadigan Buyuk Ipak yo‘li boshlangan. 🐫 Karvon yo‘li Taxtapul darvozasi
«Taxta pul» — «yog‘och ko‘prik»: mahalla Kaykovus arig‘i ustidagi yog‘och ko‘prikdan nom olgan. Boshqa talqin: «to‘xta, pul» — bu yerda boj olingan. 🐫 Karvon yo‘li Qo‘qon darvozasi
Qo‘qon yo‘li shu yerdan boshlangan. XIX asr o‘rtalarida darvozalarni Qo‘qon xoni qayta qurdirgan. 🐫 Karvon yo‘li Qorasaroy darvozasi
«Qorasaroy» — «qora saroy». Qo‘ymas darvozasi
Bir talqinga ko‘ra, «qo‘ymas» — «o‘tkazmaydigan»: dushmanni o‘tkazmagan darvoza. Sag‘bon darvozasi
Bir talqinga ko‘ra, forscha «sagbon» — «itboqar». Beshyog‘och darvozasi
Xalq talqiniga ko‘ra, «besh yog‘och» — «besh daraxt». Shaharning to‘rt dahasidan biri ham shunday atalgan. Kamolon darvozasi
Yonidagi Kamolon qabristoni nomi bilan bog‘liq. ⚔️ 1865 Chig‘atoy darvozasi
Shaharning markaziy ko‘chalaridan biri — Chig‘atoy ko‘chasi nomi bilan atalgan. Samarqand darvozasi
Samarqandga boradigan yo‘lning boshida turgan. 🐫 Karvon yo‘li Ko‘kcha darvozasi
Shaharning to‘rt dahasidan biri — Ko‘kcha nomi bilan atalgan.
Devor ichida
Ko‘kaldosh madrasasi 1570 yil atrofida qurilgan, Chorsu yonida. Sariq g‘ishtdan, 20 metrli peshtoqli. Hazrati Imom Toshkentning ma’naviy markazi: Baroqxon madrasasi (XVI asr) va 53 metrli minoralari bor Juma masjidi. Chorsu bozori «Chorsu» — «to‘rt yo‘l chorrahasi»: eski shaharning uchta bosh maydonidan biri. 1865 yilda bu ochiq maydon va rastalar edi; yonida hind savdogarlarining karvonsaroyi turgan. Mashhur ko‘k gumbaz faqat 1980 yilda qurilgan. O‘rda Anhor bo‘yidagi harbiy qal’a turgan joy. Bugun — Navoiy ko‘chasi va Anhor kesishgan joydagi «O‘rda» ko‘prigi atrofi. Jome masjidi Toshkentning bosh juma masjidi, Chorsu yonida. XV asrda shayx Xo‘ja Ahror Valiy asos solgan, shuning uchun uni Xo‘ja Ahror masjidi ham deyishadi. Kallonxona Chorsu bozori yonidagi qadimiy mahalla, Ko‘kcha dahasida. Eski nomi — Kallonxona, bugun uni Kallaxona deyishadi. Eski shahar mahallalari ko‘pincha aholining kasbi bo‘yicha atalgan. Shayxontohur Uch maqbara majmuasi: Shayx Xovandi at-Tohur (XIV asr, Amir Temur tashabbusi bilan qurilgan), piramida gumbazli Qaldirg‘ochbiy (XV asr) va Boburning bobosi Yunusxon maqbarasi (XV asr). Bugun — Navoiy va Abdulla Qodiriy ko‘chalari kesishmasi. Hind karvonsaroyi Chorsu maydonida hind savdogarlarining yopiq, mustahkam karvonsaroyi turgan. Kirish joyida doim suv oqib, shamlar yonib turgan: savdogarlar e’tiqodiga ko‘ra suv va olov bilan poklanganlar. Karvonsaroy 1917 yilgacha mavjud bo‘lgan. Karvonsaroylarda savdogarlar tunab, tuyalar dam olgan, mollar omborlarda saqlangan. Abulqosim madrasasi XIX asrda toshkentlik eshon Abulqosim shayx qurdirgan; majmuada masjid, hammom va madrasa bo‘lgan. 1864 yilda ikkinchi qavat qurilgan. Madrasa bugungacha saqlangan — Bunyodkor shoh ko‘chasida, Milliy bog‘ yonida. Bugun bu yerda hunarmandlar maktabi: zargarlar, yog‘och o‘ymakorlari, miniatyurachilar ishlaydi.
To‘rt daha
Sebzor dahasi Eski Toshkentning to‘rt dahasidan biri. Bog‘lar, uzumzorlar va ichki hovlilari ko‘kalamzor mahallalar dahasi; shu yerda Hazrati Imom majmuasi joylashgan. Nomi bir talqinga ko‘ra «sabza» — ko‘kalamzor so‘zidan. Shayxontohur dahasi Eski shaharning to‘rt dahasidan biri, XIV asrda yashagan shayx Xovandi at-Tohur nomi bilan atalgan. Bu yerda uning maqbarasi, O‘rda qal’asi va Anhor bo‘yidagi mahallalar bo‘lgan. Bugun shu nomdagi tuman bor. Beshyog‘och dahasi Eski shaharning to‘rt dahasidan biri. Xalq talqiniga ko‘ra «besh yog‘och» — «besh daraxt»: darvoza oldidagi maydonda ulkan chinorlar soyasida choyxona va bozor bo‘lgan. Bugun — Beshyog‘och maydoni va Milliy bog‘. Ko‘kcha dahasi Eski shaharning to‘rt dahasidan biri, Ko‘kcha arig‘i bo‘yida. Chig‘irlar, bog‘lar, katta mahalla masjidlari; Chorsu bozori va Ko‘kaldosh madrasasi uning chekkasida. Bugun — Ko‘kcha mavzesi.
Tarix va tabiat
Turon yo‘lbarsi Toshkentni janub va janubi-sharqdan Chirchiq irmoqlari bo‘yidagi to‘qaylar — 5 metrgacha qamishzorlar o‘rab tu… 1865 yil: shahar uchun jang 9 may kuni shahar devorlari ostida Alimqul 40 minglik qo‘shin bilan jangga kirdi va og‘ir yaralandi — u Toshke… 1864 yil: birinchi hujum qaytarildi 1864 yil kuzida Chernyayev otryadi Chimkent yo‘li tomondan (bugungi Yunusobod) kelib, shaharga hujum qildi. Al…
Manbalar: Vikipediya, mytashkent.uz, gazeta.uz. Ba’zi nomlarning ma’nosi taxminiy.
